محمود سامانى
34
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )
سواحل جنوب خليج فارس كه شامل بحرين بزرگ ( بحرين تاريخى ) و عمان بود ، نفوذ سياسى فراوانى داشتند . اين مناطق ، در دورهاى ، بخشى از قلمرو دولت ساسانيان را تشكيل مىدادند و مرزبان ايرانى بر آنجاها گماشته مىشد . « 1 » اداره يمن نيز از چند سده پيش از اسلام ( زمان خسرو انوشيروان 531 - 579 م ) تا پس از رحلت رسول الله ( ص ) در اختيار ايرانيان بود . « 2 » حفظ امنيت راههاى بازرگانان ايرانى ، مانند راهى كه عمان را به يمن متصل مىكرد و از داخل شبه جزيره مىگذشت ، ايجاب مىكرد تا حاكمان ساسانى ، به قبايل ساكن در مسير ، توجه و مناسباتى را با آنان برقرار كنند . « 3 » حضور و نفوذ ايرانيان در جزيرة العرب موجب رواج اديان ايرانى در بخشهايى از آن ، مانند يمن ، بحرين و برخى قبايل ساكن در مرزهاى ايران ، مانند بنىتميم شده بود . « 4 » ايرانيان و بندر جدّه بنابر برخى گزارشها ، بندر جده را كه در سواحل درياى سرخ و نزديك مكه قرار دارد ، ايرانيان ساختهاند . البته زمان دقيق آن در منابع گزارش نشده ، اما اخبارى از آن حكايت دارد كه ايرانيان ، از زمانهاى بسيار دور ، در اين بندر حضور داشتند . علت ساخت جده را از ميان رفتن بندر سيراف ( در جنوب ايران ) و كوچ بازرگانان
--> ( 1 ) . تاريخ و فرهنگ ايران در دوران انتقال ، ج 1 ، صص 159 و 173 ؛ فتوح البلدان ، 113 . ( 2 ) . فتوح البلدان ، ص 85 ؛ تاريخ سنى الملوك الارض و الانبياء ، ص 108 ؛ تاريخ و فرهنگ ايران در دوران انتقال ، ج 1 ، ص 157 . ( 3 ) . تاريخ و فرهنگ ايران در دوران انتقال ، ج 1 ، ص 176 ؛ راههاى نفوذ فارسى در فرهنگ و زبان عرب جاهلى ، ص 214 . ( 4 ) . المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام ، ص 693 ؛ اعلاق النفيسه ، ص 226 ؛ البدء و التاريخ ، ج 4 ، ص 31 ؛ راههاى نفوذ فارسى در فرهنگ و زبان عرب جاهلى ، ص 171 .